| تبليغات | X |
استان گيلان، يكي از معادن غني فرهنگ ايران است. بسياري از فرهيختگان معاصر كشور ما، در اين آب و خاك رشد و نمو يافتند، باليدند و به غناي فرهنگي ايران زمين افزودند. ايجاد مدارس موسيقي و تئاتر در استان گيلان، آن هم نزديك به 90 سال پيش، نشان ميدهد كه مردم اين خطه چه ميزان به هنر و ژانرهاي متفاوت آن علاقه دارند. اين نسبت نه در حوزه موسيقي و تئاتر كه در حوزه شعر و داستان هم قابل توجه است و در حوزه نقاشي هم با وجود بزرگاني چون ضياپور اين علاقهمندي بيشتر معنا مييابد.
حال كه در آستانه هشتادونهمين سالگرد تولد زندهياد ضياپور قرار داريم و قرار است روز شنبه ساعت19 در سالن آمفيتئاتر مجتمع فرهنگي شهيد چمران انزلي، مراسمي به اين مناسبت برگزار شود، بهطور مختصر نگاهي گذرا به كارها و زندگيزندهياد ضياپور داريم.
اغراق نيست اگر بگوييم اصطلاح نقد هنري را اولين بار به صورت علمي، زندهياد استاد جليل ضياپور وارد ادبيات هنر ايران كرده است. به اذعان بسياري از اهالي هنر، بالاخص هنر نقاشي، زندهياد ضياپور هم پدر نقد هنري در ايران محسوب ميشوند و هم او بود كه نقاشي مدرن را با نگاه به فرهنگ اصيل ايراني در ايران شناساند.
ضياپور، نسلي را تربيت كرد كه امروز هر كدام از آنها، خود از پيشروان و فعالان جنبش هنر معاصر ايران هستند و روندي را در ايران رقم زدهاند كه اگر نبود همت زندهياد ضياپور و شاگردان ايشان، چه بسا نقاشي مدرن موجود با جامهاي وارونه بر سر نقاشي كشور كشيده ميشد و آنگاه خوراك علاقهمندان به نقاشي و هنر، چيزي بود كه نه نشاني از فرهنگ ايران در آن ديده ميشد- همانگونه كه متأسفانه در برخي از هنرها با ادعاي مدرنيسم و پستمدرنيسم كموبيش به چشم ميخورد- و نه مدرنيتي از آن مستفاد ميشد.
نگاهي به نقاشيهاي استاد ضياپور نشان ميدهد كه هنر نقاشي وقتي كه آگاهانه و در عين حال بهصورت علمي و با دانش در خدمت نقاش باشد، ميتواند ضمن حفظ فرهنگ و نشان دادن زيباييها و قابليتهاي آن، رنگي از روزگار و نشاني از تجدد و نو بودن را به همراه خود داشته باشد.
در تابلوي «زينت خاتون» همينكه نقاش يكي از موضوعها و المانهاي هنري ملي را دستمايه كار خود قرار ميدهد و با توجه به يكي از شعرهاي عاميانه ايران (جُم جُمك برگ خزون) تصويري را جان ميدهد كه سالها مردم اين ديار با خواندن شعرش، شادي ميكردند، در حقيقت نشاندهنده هوش و آگاهي هنرمند از هنر بومي و پيوند آن با دنياي جديد است.
اما زندهياد ضياپور در پيكره «زن كرد قوچاني» نگاهي مردمشناسانه به هنر نقاشي دارد و علاقه و عشق خود به مردم كشور ما را در قالب و نگاهي تازه به تصوير ميكشد؛ در حقيقت به بازنمايي فرهنگ اصيل ايراني ميپردازد و آن را لباسي تازه و نو ميپوشاند. شايد همين دقت و نگاه جديد او بود كه ديدگاههايش را با عنوان «لغو نظريههاي مكاتب گذشته و معاصر» به رشته تحرير در آورد تا راه تازهاي پيش پاي نقاشي ايران بگشايد. برخي معتقدند كه كارهايي كه زندهياد ضياپور انجام دادهاند، در حدواندازه كار نيما در حوزه شعر است.
زندهياد جليل ضياپور پنجم ارديبهشت 1299در انزلي متولد شد و تا مقطع ديپلم در اين شهر تحصيل كرد و سپس به دانشكده هنرهاي زيباي تهران رفت و بعد از پايان تحصيلات، مطالعات خود را در بوزار فرانسه در كنار بزرگاني چون «آندره لوت» ادامه داد. او در فرانسه علاوه بر رشته «نقاشي و مجسمهسازي» در رشتههاي ديگري چون تاريخ هنر، سبكشناسي، تاريخ تمدن، جامعهشناسي، نقششناسي و پوشاك تحصيل كرد. او پس از پايان تحصيل به ايران آمد و انجمن نوگراي «خروس جنگي» را بنيان گذاشت. او ميگويد:«پس از آمدنم به ایران متوجه شدم که هنر ما از دنیا خیلی دور است و تصویرسازی و نقاشی ما یک تقلید بیمحتوا است. پس میبایست مبارزهای انجام میگرفت، مبارزه میان کهنهپرستی و سنّتگرایی به دور از واقعیات زمانه و این موضوع نیاز به برنامهریزی دقیقی داشت. پس انجمنی تأسیس نمودم و نام انجمن را خروس جنگی گذاردم به این دلیل که هیبت زیبا و رنگین خروس به نقاشی نزدیک است و خودش نیز مظهر جنگ و مبارزه است و شعاری را نیز برای انجمن برگزیدم از فرخی سیستانی و آن شعار این بود: فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر/ سخن نوآر که نو را حلاوتی است دگر.»
انتشار «خروسجنگي» در واقع دريچه تازهاي بهروي هنرمندان گشود كه تا آن زمان شايد كمتر با مولفههاي آن يا آشنا نبودند، يا آنكه توان بيان آن را نداشتند. او علاوه بر نقدها و تحليلهاي هنري خود، توانست 28كتاب تحقيقي و هنري تأليف كند و همچنين در باره نقاشان ايران از زمان كمالالملك تا پيش از انقلاب اسلامي، كتاب پرباري را منتشر كرد.
استاد ضياپور در عين حال كه يك نقاش چيرهدست و متبحر بود، در حوزه زبان و ادبيات بومي «واژهنامه تطبيقي گيلكي» را منتشر كرد كه از جمله مهمترين كارهايش در حوزه زبان و ادب گيلكي است. اين واژهنامه بيش از 60هزار واژه گيلكي را در خود جاي داده است و امروز از منابع مهم زبان گيلكي به شمار ميرود. همچنين يك نقش قالي با نقشمايه زن و مرد گيلاني و حاشيه جاروي اسپيلي از جمله آثار مشهور مرحوم ضياپور است. پدر نقاشي مدرن ايران سرانجام در 30 آذر سال 78 بدرود حيات گفت.
